Эх сурвалж: www.industrial-lasers.com
Лазерын экспорт болон засгийн газрын дэмжлэг өсөн нэмэгдсээр байна
Корай Экен
Олон талт эдийн засаг, Европ, Ойрхи Дорнод, Төв Азитай ойрхон, гадаад зах зээлтэй интеграцчлал, Европын Холбоонд элсэх гадаад зангуу, бат бөх эдийн засгийн менежмент, бүтцийн шинэчлэл зэрэг нь Туркийн урт хугацааны хэтийн төлөвийн хөдөлгөгч хүч юм. 2001 оны хямралаас хойш тус улс дэлхийн хамгийн амжилттай өсөлтийн үзүүлэлтүүдийн нэг болж, бүтээмжийн өсөлтийн ачаар 2002-2008 оны хооронд 27 улирал дараалан эдийн засгийн өсөлттэй байсан бөгөөд дэлхийн 17 дахь том эдийн засаг болжээ.
Бүх улс орны аж үйлдвэржилтэд чухал үүрэг гүйцэтгэдэг машин механизмын үйлдвэрлэл нь Туркийн аж үйлдвэржилтийн үйл явцын хөдөлгөгч хүч болж ирсэн бөгөөд өндөр нэмүү өртөг шингэсэн бүтээгдэхүүн болон бусад салбарт оруулсан хувь нэмэр дээр суурилсан хурдацтай өсөлттэй байна. Үүний үр дүнд машин механизмын үйлдвэрлэл нь үйлдвэрлэлийн бусад салбараас илүү амжилттай ажиллаж, экспортын тоо нь Туркийн нийт аж үйлдвэрийн экспортын дунджаас байнга өндөр байсан. Үйлдвэрлэсэн машин механизмын үнийн дүнгийн хувьд Турк Европт зургаадугаарт жагсдаг.
Туркийн машин механизмын үйлдвэрлэл 1990 оноос хойш жилд бараг 20%-иар өсч байна. Машин механизмын үйлдвэрлэл тус улсын экспортын өсөн нэмэгдэж буй хэсгийг эзэлж эхэлсэн бөгөөд 2011 онд нийт экспортын 11.5 тэрбум ам.доллар (8.57%) (134.9 тэрбум ам.доллар)-аас давсан нь өмнөх оны мөн үеэс 22.8%-иар өссөн үзүүлэлт юм.
2023 онд тохиох тус улсын 100 жилийн ойгоор машин механизмын салбарт дэлхийн зах зээлийн 2.3%-ийг эзэлж, 100 тэрбум ам.долларын экспортод хүрэх экспортын зорилт тавьсан. Туркийн машин механизмын салбар 2023 он гэхэд жилийн нийлмэл өсөлтийн хурд (CAGR) 17.8% байх төлөвтэй байгаа бөгөөд Туркийн экспортод тус салбарын эзлэх хувь 18%-иас багагүй байх төлөвтэй байна.
Жижиг дунд үйлдвэрүүд
Туркийн машин механизмын салбарын өсөлтийг аж үйлдвэрийн үйлдвэрлэлийн дийлэнх хэсгийг бүрдүүлдэг өндөр өрсөлдөөнтэй, дасан зохицох чадвартай жижиг, дунд бизнесүүд (ЖДҮ) дэмжиж байна. Туркийн ЖДҮ нь залуу, эрч хүчтэй, сайн бэлтгэгдсэн ажиллах хүчийг мэргэжлийн ажлын байрны хандлагатай хослуулан санал болгодог. ЖДҮ-ийн санхүүгийн хэрэгцээг хангахын тулд гаалийн татвараас чөлөөлөх, импортын болон дотоодоос худалдаж авсан машин механизм, тоног төхөөрөмжийг НӨАТ-аас чөлөөлөх, төсвөөс зээл олгох, зээлийн баталгааны дэмжлэг зэрэг зарим урамшууллыг олгодог. Үүнтэй адил Жижиг, дунд үйлдвэрлэлийн хөгжлийн байгууллага (KOSGEB) нь санхүүжилт, судалгаа, хөгжүүлэлт, нийтлэг байгууламж, зах зээлийн судалгаа, хөрөнгө оруулалтын талбай, маркетинг, экспорт, сургалт зэрэг янз бүрийн дэмжлэгийн хэрэгслээр ЖДҮ-ийг бэхжүүлэхэд чухал хувь нэмэр оруулдаг. 2011 онд KOSGEB энэхүү дэмжлэгт 208.3 сая доллар зарцуулсан.
Өндөр технологи агуулсан аж үйлдвэрийн нийт экспортод машин механизмын салбарын эзлэх хувь нэмэгдсэний үр дүнд судалгаа, хөгжүүлэлтийн зардал саяхан өсч эхэлсэн. 2010 онд судалгаа, хөгжүүлэлтийн зардал нийтдээ 6.5 тэрбум ам.доллар байсан нь ДНБ-ий 0.84%-ийг эзэлж байна. Судалгаа, хөгжүүлэлтийн үйл ажиллагааг нэмэгдүүлэх, дэмжих зорилгоор засгийн газрын байгууллагууд судалгаа, хөгжүүлэлтийн олон урамшуулал олгодог.
Industrial Laser Solutions нь Баруун Азийн бүс нутаг, ялангуяа Туркийн лазерын зах зээл улам бүр чухал болж байгааг харгалзан үзэж байна. Жишээлбэл, IPG Photonics нь Турк болон түүний ойролцоох орнуудад компанийн шилэн лазеруудад орон нутгийн дэмжлэг, үйлчилгээ үзүүлэх зорилгоор Туркийн Истанбул хотод шинэ оффис нээжээ. Энэ нь IPG-ийн тус бүс нутагт үзүүлж буй үүрэг амлалтыг харуулж байгаа бөгөөд энэ нь тус компанид өндөр хүчин чадалтай шилэн лазер ашигладаг Туркийн олон тооны лазер зүсэгч OEM-үүдэд шуурхай, шууд техникийн дэмжлэг үзүүлэх боломжийг олгоно.
Турк улсад лазер боловсруулалтын түүх
Турк улсад лазер боловсруулалтын түүх нь 1990-ээд онд импортын зүсэх машин, ялангуяа Европын машин үйлдвэрлэгчдийн бүтээгдэхүүнийг автомашин болон батлан хамгаалах салбарын компаниудад суурилуулснаар эхэлсэн. Өнөөдөр зүсэх зориулалттай лазерууд түгээмэл хэвээр байна. 2010 он хүртэл CO2 лазерууд нь нимгэн болон зузаан металлыг 2 хэмжээст зүсэх киловатт түвшний хэрэгсэл болгон давамгайлж байв. Дараа нь шилэн лазерууд эрчимтэй хөгжиж эхэлсэн.
Trumpf болон Rofin-Sinar нь CO2 лазерын тэргүүлэгч нийлүүлэгчид бөгөөд IPG нь шилэн лазер, ялангуяа тэмдэглэгээ болон киловатт лазерын хувьд давамгайлдаг. SPI Lasers болон Rofin-Sinar зэрэг бусад томоохон нийлүүлэгчид мөн шилэн лазерын бүтээгдэхүүн санал болгодог.
Дээрх дэд системүүдийг ашиглан лазер системийг нэгтгэдэг олон компани байдаг. Тэдний зарим нь нэгтгэсэн бүтээгдэхүүнээ АНУ, Энэтхэг, Герман, Орос, Бразил руу экспортолдог. Дурмазлар (Бурса, Турк – http//tr.durmazlar.com.tr), Эрмаксан (Бурса – www.ermaksan.com.tr), Нукон (Бурса – www.nukon.com.tr), Сервеном (Кайсери – www.servonom.com.tr), Коскунөз (Бурса – www.coskunoz.com.tr), Ажан (Измир – www.ajamcnc.com) нь Туркийн лазерын орлогын гол хувийг эзэлдэг бөгөөд Дурмазлар нь Туркийн хамгийн том лазер зүсэх машин интегратор юм. Дурмазлар нь CO2 лазер зүсэх машинуудаас эхэлж сүүлийн хэдэн жилийн турш киловатт шилэн лазер зүсэх машин үйлдвэрлэж байна. Энэ компани одоо сард 40 гаруй зүсэх машин үйлдвэрлэдэг бөгөөд үүнээс 10 нь одоо киловатт шилэн лазерын төхөөрөмж юм. Өнөөдөр 50,000 Дурма машин дэлхий даяар янз бүрийн салбарт үр ашгийг хувь нэмэр оруулж байна.
Эрмаксан бол жилд 3000 гаруй машин үйлдвэрлэдэг, ихэвчлэн CO2 лазертай нэгтгэгдсэн, тэргүүлэгч машин механизмын компани юм. Тэд одоо киловатт шилэн лазер машинуудыг мөн санал болгож байна.
Nukon нь шилэн лазерыг нэвтрүүлж, үйлдвэрлэсэн дөрвөн машины эхнийхийг нь экспортолсон. Тус компани одоогийн үйлдвэрлэлийн процессыг 60 хоногоос 15 хоног болгон бууруулахын тулд 3 сая еврогийн хөрөнгө оруулалт хийх болно.
Сервеном нь 2007 онд байгуулагдсан бөгөөд үйлдвэрлэлийн амьдралаа CNC лазер зүсэлт, тэмдэглэгээ, CNC плазмын металл боловсруулах машин үйлдвэрлэлээр эхлүүлсэн. Тус компани нь өөрийн салбартаа дэлхийн хамгийн алдартай брэндүүдийн нэг болохыг зорьж байна. 200 сая еврогийн эргэлттэй Коскунөз нь 1950 онд Туркийн үйлдвэрлэлийн салбартай зэрэгцэн үйл ажиллагаагаа эхлүүлсэн бөгөөд одоо тэргүүлэгч үйлдвэрлэлийн бүлгүүдийн нэг юм. Ажан нь 1973 онд байгуулагдсан бөгөөд сүүлийн хэдэн жилд төмөр хуудас зүсэлт, хэлбэржүүлэх чиглэлээр ажиллаж байна.
2005 онд Туркийн лазерын экспорт нийт 480,000 ам.доллар (23 лазер), харин лазерын импорт 45.2 сая ам.доллар (740 лазер) байжээ. Эдгээр үзүүлэлтүүд жил бүр аажмаар нэмэгдэж байсан бөгөөд дэлхийн эдийн засгийн хямралын нөлөө 2009 онд мэдрэгдэж, импортын хэмжээ 2008 оны 81.6 сая ам.доллараас 46.9 сая ам.доллар болж буурсан. Эдгээр үзүүлэлтүүд 2010 оны эцэс гэхэд бараг бүх алдагдлаа нөхсөн.
Гэсэн хэдий ч экспортын хэмжээ эдийн засгийн хямралд өртөөгүй бөгөөд тухайн жилд 7.6 сая ам.доллараас 17.7 сая ам.доллар болж өссөн байна. 2011 онд Туркийн лазерын экспортын нийт хэмжээ 27.8 сая ам.доллар (126 лазер) байжээ. Экспортын тоотой харьцуулахад лазерын импорт нийт 104.3 сая ам.доллар (1630 лазер)-аар өссөн байна. Гэсэн хэдий ч өөр өөр, заримдаа буруу HS код (худалдааны бүтээгдэхүүний олон улсын стандарт кодчилол)-той системийн нэг хэсэг болгон импортолж эсвэл экспортолж буй лазерын импорт, экспортын тоо өндөр байгаа гэж үздэг.
Чухал салбарууд
Турк улс сүүлийн 20 жилийн хугацаанд батлан хамгаалах салбарт томоохон алхам хийсэн. Өмнө нь гадаадаас хамааралтай улс байсан Турк улс өнөөдөр үндэсний боломжуудаараа дамжуулан уугуул бүтээгдэхүүнээ хөгжүүлж, үйлдвэрлэж байна. Батлан хамгаалах салбарын нарийн бичгийн даргын танилцуулсан 2012-2016 оны стратегийн төлөвлөгөөнд батлан хамгаалахын экспортыг 2 тэрбум ам.долларт хүргэх зорилго тавьсан. Тиймээс батлан хамгаалахын компаниуд лазер технологийг хөгжүүлэлт, үйлдвэрлэлд оролцуулах эрэлт хэрэгцээ өндөр байна.
2011-2014 оны хоорондох Туркийн аж үйлдвэрийн стратегийн тайланд дурдсанаар, тус улсын ерөнхий стратегийн зорилгыг "Туркийн аж үйлдвэрийн өрсөлдөх чадвар, үр ашгийг нэмэгдүүлэх, дэлхийн экспортод илүү их хувь эзлэх хувьтай, голчлон өндөр технологийн бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэдэг, өндөр нэмүү өртөгтэй, мэргэшсэн ажиллах хүчтэй, мөн хүрээлэн буй орчин, нийгэмд мэдрэмтгий салбарын бүтэц рүү шилжих ажлыг хурдасгах" гэж тодорхойлсон. Энэ зорилгод хүрэхийн тулд "дунд болон өндөр технологийн салбарын үйлдвэрлэл, экспортын эзлэх хувийг нэмэгдүүлэх" нь тодорхойлсон үндсэн стратегийн зорилтуудын нэг юм. Эрчим хүч, хүнс, автомашин, мэдээлэл, харилцаа холбооны технологи, "лазер ба оптик систем", машин механизмын үйлдвэрлэлийн технологи зэрэг нь энэ зорилгод анхаарлаа хандуулах үндсэн чиглэлүүдээр тодорхойлогдсон.
Шинжлэх ухаан, технологийн дээд зөвлөл (SCST) нь Шинжлэх ухаан, технологийн үндэсний бодлогын шийдвэр гаргах эрх мэдэл бүхий Ерөнхий сайдын тэргүүлдэг Шинжлэх ухаан, технологи-инновацийн (STI) бодлого боловсруулах хамгийн өндөр зэрэглэлийн байгууллага юм. SCST-ийн 2011 оны 23 дугаар хурлаар эдийн засгийн сайн сайхан байдлыг сайжруулж, технологийн сайжруулалтыг хангаж, өрсөлдөх чадварыг нэмэгдүүлдэг, судалгаа, хөгжүүлэлтийг тасралтгүй явуулдаг өндөр нэмүү өртөг шингэсэн салбаруудыг Туркийн өрсөлдөх чадварыг нэмэгдүүлж, тогтвортой хөгжлийг хангадаг чухал салбар гэж үзэх ёстойг онцолсон. Оптик салбарыг эдгээр хүчирхэг салбаруудын нэг гэж үздэг.
Лазерын үйлдвэрлэлийн нөхцөл байдал зүсэлтийн салбар болон батлан хамгаалах салбарын шилэн лазерын сонирхлоос шалтгаалан хурдан сайжирсан ч Турк улс лазерын үйлдвэрлэлгүй байсан бөгөөд бүх лазерын модулиудыг гадаадаас импортолдог байв. Батлан хамгаалах салбарын мэдээлэлгүй байсан ч лазерын импорт 100 сая орчим доллар байв. Тиймээс оптик болон лазерын технологийг засгийн газраас дэмжих стратегийн технологийн салбар гэж зарласан. Жишээлбэл, засгийн газрын дэмжлэгтэйгээр FiberLAST (Анкара - www.fiberlast.com.tr) компани нь 2007 онд шилэн лазерын чиглэлээр судалгаа, хөгжүүлэлтийн үйл ажиллагаанд оролцсон анхны аж үйлдвэрийн компани болж байгуулагдсан. Тус компани нь Турк улсад шилэн лазер зохион бүтээж, хөгжүүлж, үйлдвэрлэдэг ("Туркийн шилэн лазерын анхдагч" хажуугийн мөрийг үзнэ үү).
Энэхүү тайлангаас харахад Турк улс аж үйлдвэрийн лазер системийн эрч хүчтэй зах зээл болсон бөгөөд тус улс олон улсын олон зах зээлд гарч буй системийн нийлүүлэгчдийн өргөжин тэлж буй баазыг бий болгосон. Системийн интеграторуудын хэрэгцээг хангах дотоодын лазерын үйл ажиллагаа эхэллээ. ✺
Туркийн шилэн лазерын анхдагч
FiberLAST (Анкара) нь Турк улсад шилэн лазерын судалгаа, хөгжүүлэлтийн үйл ажиллагаанд оролцсон анхны аж үйлдвэрийн компани байв. Энэ нь 2007 онд Турк улсад шилэн лазер зохион бүтээх, хөгжүүлэх, үйлдвэрлэх зорилгоор байгуулагдсан. Их сургуульд суурилсан хамтрагчдын бүлгийн дэмжлэгтэйгээр FiberLAST-ын судалгаа, хөгжүүлэлтийн баг өөрийн өмчийн шилэн лазеруудыг боловсруулсан. Тус компани нь Билкентийн Их Сургууль болон Ойрхи Дорнодын Техникийн Их Сургууль (METU)-тай хамтран шилэн лазеруудыг боловсруулж, үйлдвэрлэдэг. Гол анхаарал нь аж үйлдвэрийн системд төвлөрч байгаа ч тус компани нь тусгай хэрэглэгчийн хэрэгцээ, эрдэм шинжилгээний болон шинжлэх ухааны хэрэглээнд зориулсан шилэн лазерын системийг боловсруулж магадгүй юм. FiberLAST нь өнөөдрийг хүртэл засгийн газрын судалгаа, хөгжүүлэлтийн ихээхэн санхүүжилтийг татаж, жижиг, дунд бизнес эрхлэгчдийг дэмжих засгийн газрын байгууллага болох KOSGEB болон TUBITAK (Туркийн Шинжлэх ухаан, технологийн судалгааны зөвлөл)-тэй судалгааны гэрээ байгуулсан. FiberLAST нь эрдэм шинжилгээний сайжруулалтыг дагаж мөрдөж, бүтээгдэхүүндээ хэрэгжүүлэх, дэлхий даяар өмчийн болон инновацийн бүтээгдэхүүн боловсруулах чадвартай. Эдгээр аргуудын тусламжтайгаар түүний боловсруулсан шилэн лазерын технологи нь аль хэдийн зах зээл дээр тэмдэглэгээний хэрэглээнд зориулагдсан болсон.
